Przyznanie ojcu opieki nad dziećmi - kiedy to możliwe?

Decyzja o tym, przy którym z rodziców będzie mieszkać dziecko po rozstaniu, rozwodzie lub separacji, należy do sądu i opiera się na szeroko rozumianym dobru dziecka. Wbrew wciąż pokutującym stereotypom, opieka nad dzieckiem nie jest automatycznie powierzana matce – coraz częściej sądy powierzają ją ojcu lub decydują o opiece naprzemiennej.

Co oznacza sprawowanie opieki nad dzieckiem?

Mówiąc o opiece nad dzieckiem, mamy na myśli codzienne wykonywanie władzy rodzicielskiej – czyli podejmowanie decyzji dotyczących życia dziecka, jego wychowania, edukacji, zdrowia czy miejsca zamieszkania. W praktyce, opiekunem jest ten rodzic, z którym dziecko na co dzień mieszka i który bezpośrednio troszczy się o jego potrzeby.

Władza rodzicielska może być wykonywana wspólnie przez oboje rodziców, nawet jeśli nie są już razem. W niektórych przypadkach sąd może jednak powierzyć opiekę jednemu z nich.

Czy ojciec ma realne szanse na uzyskanie opieki?

Tak – pod warunkiem, że potrafi wykazać, iż jego opieka będzie dla dziecka korzystniejsza. Płeć rodzica nie ma znaczenia – kluczowe są konkretne okoliczności danej sprawy. Oto przykłady sytuacji, w których ojciec może otrzymać opiekę nad dzieckiem:

Silna więź emocjonalna z dzieckiem
Jeśli ojciec jest aktywnie zaangażowany w życie dziecka – zna jego potrzeby, wspiera je na co dzień, uczestniczy w wychowaniu – sąd może uznać, że dziecko będzie miało przy nim zapewnione poczucie bezpieczeństwa.
Stabilna sytuacja życiowa
Ojciec, który dysponuje odpowiednimi warunkami mieszkaniowymi, ma stałe źródło dochodu i potrafi zapewnić dziecku stabilność, może być uznany za bardziej odpowiedniego opiekuna.
Wysoka zdolność opiekuńcza
Oznacza to umiejętność organizowania dziecku życia codziennego: pilnowanie obowiązków szkolnych, zapewnienie odpowiedniej opieki zdrowotnej, rozwijanie pasji i zainteresowań dziecka.
Zmiana okoliczności życiowych
Nowa praca, przeprowadzka, pogorszenie się sytuacji drugiego rodzica – wszystkie te elementy mogą wpłynąć na decyzję sądu.
Wola dziecka
Jeśli dziecko ukończyło co najmniej 13 lat, jego zdanie powinno być wysłuchane przez sąd, a często bywa też brane pod uwagę w przypadku młodszych dzieci – zwłaszcza tych, które potrafią logicznie argumentować swoje potrzeby.
Zagrożenie dobra dziecka przy drugim rodzicu
Jeżeli sąd uzna, że pozostawienie dziecka pod opieką matki (lub ojca, w zależności od sytuacji) mogłoby stanowić zagrożenie – np. z powodu uzależnień, przemocy, zaniedbania czy chorób psychicznych – może podjąć decyzję o zmianie miejsca pobytu dziecka.

Czy sądy faworyzują matki?

Choć w przeszłości dominowało przekonanie, że sądy częściej powierzają dzieci matkom, obecnie podejście to uległo zmianie. Prawo nie rozróżnia rodziców ze względu na płeć – liczy się dobro dziecka, a nie stereotypowe założenia. Coraz częściej orzeka się opiekę naprzemienną albo przyznaje opiekę ojcu, zwłaszcza gdy dziecko jest starsze i potrafi wyrazić swoje zdanie.

W przypadku bardzo małych dzieci, sądy nadal często wskazują jako miejsce zamieszkania dom matki, ponieważ to ona najczęściej pełni funkcję głównego opiekuna od urodzenia dziecka. Nie jest to jednak regułą – jeśli ojciec przejmie tę rolę lub okaże się, że matka nie wypełnia swoich obowiązków, sytuacja może się diametralnie zmienić.

Jakie są realne szanse ojca?

Jeśli ojciec potrafi udowodnić, że ma lepsze warunki wychowawcze niż matka, a jego relacja z dzieckiem jest bliska i oparta na zaufaniu, sąd może przyznać mu opiekę. Niezwykle ważne jest, aby ojciec był zaangażowany, odpowiedzialny i konsekwentny – zarówno w życiu codziennym, jak i w działaniach prawnych.

Typowe sytuacje, które zwiększają szanse ojca na uzyskanie opieki:

matka nadużywa alkoholu, leków lub innych substancji,
występują u niej zaburzenia psychiczne uniemożliwiające sprawowanie opieki,
dziecko jest zaniedbywane emocjonalnie lub fizycznie,
ojciec wykazuje wyższe kompetencje wychowawcze i lepiej zaspokaja potrzeby dziecka.

Warto pamiętać, że orzeczenie sądu nie jest ostateczne. Jeśli sytuacja się zmieni, możliwe jest złożenie wniosku o zmianę postanowienia dotyczącego opieki.

Co, jeśli sąd nie przyznał ojcu opieki?

Nawet jeżeli miejsce pobytu dziecka zostało ustalone przy drugim rodzicu, ojciec – o ile nie został pozbawiony władzy rodzicielskiej – nadal ma prawo i obowiązek uczestniczyć w wychowywaniu dziecka. Ma również prawo do kontaktów, które mogą być ustalone w harmonogramie lub swobodnie uzgadniane między rodzicami. Jeśli matka utrudnia te kontakty, istnieją środki prawne, które pozwalają je wyegzekwować.

Ojciec powinien nieustannie starać się być obecnym w życiu dziecka, pielęgnując relację zarówno osobiście, jak i za pomocą nowoczesnych środków komunikacji.

Potrzebujesz wsparcia?

Jeśli jesteś ojcem, który stara się o opiekę nad dzieckiem, pamiętaj, że nie jesteś sam. Warto skorzystać z pomocy specjalistów – zarówno prawników, jak i organizacji wspierających ojców w podobnej sytuacji.

👉 Jeśli potrzebujesz porady lub wsparcia, skontaktuj się ze Stowarzyszeniem Pomocy Ojcom.